Aanpak van IBR in de kalverhouderij

Infectieuze Bovine Rhinotracheitis (IBR) is een zeer besmettelijke virusziekte bij rundvee. Het is een luchtweginfectie die symptomen geeft als koorts, neus- en/of ooguitvloeiing, snurken, roodheid van het neusslijmvlies, plotseling verminderde eetlust en soms sterfte. Bij melkvee kan een infectie ook verwerpen en verminderde melkproductie geven. Een uitbraak van IBR kan zeer snel over het bedrijf verspreiden en soms erg heftige kliniek en sterfte geven.

Voor een infectie met IBR is geen behandeling beschikbaar en is vooral symptoombestrijding van belang. De meeste dieren genezen spontaan, waarbij we de dieren kunnen ondersteunen met pijnstillers/koortsremmers en eventueel antibiotica om secundaire infecties te voorkomen. Wel is het mogelijk om tijdens een uitbraak een noodvaccinatie uit te voeren om de rest van de dieren te beschermen. Als een dier genezen is van IBR kan het dier op een later moment alsnog virus gaan verspreiden. Vergelijk IBR hierbij maar met een koortslip, dat door een vergelijkbaar virus (herpesvirus) veroorzaakt wordt: bij vermindering van de weerstand door stress, vermoeidheid of andere ziektes kan een hersteld dier opnieuw besmettelijk worden, waarna gevoelige dieren in de omgeving ook besmet kunnen worden.

IBR is niet besmettelijk voor mensen, maar vanwege de effecten op diergezondheid, dierwelzijn en productie is er besloten dat Nederland vrij wil worden van deze ziekte. Daarom is er al in 2018 gestart met een collectieve aanpak van IBR in de melkveehouderij. Melkveehouders worden vanuit de zuivelondernemingen verplicht deel te nemen aan één van de routes naar een vrij-status op bedrijfsniveau. Dit kan via tankmelk-onderzoek in combinatie met bloedonderzoek óf door het laten uitvoeren van regelmatige vaccinatie tegen IBR. Deze aanpak is zeer succesvol gebleken: op dit moment heeft 84,7% van de Nederlandse melkveebedrijven een gunstige status ‘vrij’ of ‘onverdacht’, 14% is vaccinerend en 1,3% heeft de status ‘in observatie’ of ‘in onderzoek’ (bron: ZuivelNL).

Ondanks het succes van deze aanpak op melkveebedrijven zijn er met enige regelmaat bedrijven die een infectie binnenhalen. In november en december 2025 was er landelijk een duidelijke opleving van het virus, waarbij in 2 maanden tijd verdeeld over het land 15 melkveebedrijven een IBR-uitbraak hadden. Ter vergelijking: in de rest van 2025 waren het er 13.

Bron: Royal GD

Meerdere landen in Europa zijn al vrij van IBR. In Duitsland komt IBR al bijna 20 jaar niet meer voor (enkele uitbraken uitgezonderd), Noorwegen, Zweden, Finland en Denemarken zijn al vrij en België is ook bijna vrij van IBR (zie kaartje). Landen die vrij zijn van IBR mogen handelen met andere Europese landen zonder beperkingen, zoals een quarantaine- of onderzoeksplicht. Nederlandse bedrijven mogen dit nog niet. De overheid heeft daarom aangegeven ook een landelijke IBR-vrijstatus te willen gaan aanvragen binnen de EU. Dit betekent dat er een bestrijdingsprogramma voor al het rundvee in Nederland gaat gelden. Het streven is om dit 1 januari 2027 in te laten gaan. Het voordeel hiervan is dat er makkelijker geëxporteerd kan worden naar andere landen met een IBR-vrij status zoals de meeste landen om ons heen. Echter vraagt dit ook inspanningen van de kalverhouderij.

Bron: www.ibrbvd.nl

De meest ingrijpende verandering na 1 januari 2027 is dat alle runderen in Nederland (dus naast melkvee ook vleesvee, hobbydieren en natuurgrazers), elke 6 maanden gevaccineerd dienen te worden tegen IBR. Hierop is echter een uitzondering gemaakt voor vleeskalveren die hun hele leven binnen blijven en voor de slacht of export afgevoerd worden. Verder zijn er enkele specifieke uitzonderingen beschreven, bijvoorbeeld als een veehouder door middel van onderzoek kan aantonen dat IBR niet op zijn/haar bedrijf speelt of als er minder dan 5 runderen op een locatie staan.

Nadat de Europese Commissie de aanvraag van Nederland heeft goedgekeurd (uiterlijk 2031), gaan er aanvullende voorwaarden gelden voor import uit landen die geen goedgekeurd bestrijdingsprogramma of officiële EU-vrijstatus hebben voor IBR. Dit gaat dus mogelijk ook effect hebben binnen de kalverhouderij. Dit betekent dat transport van nuchtere kalveren vanuit landen die tegen die tijd geen vrijstatus voor IBR hebben of een bestrijdingsprogramma is gestart dan vrijwel niet meer mogelijk zal zijn, omdat in de meeste gevallen niet aan de aanvullende eisen voor import kan worden voldaan. Naast onderzoek op IBR moeten deze dieren namelijk ook 30 dagen in quarantaine worden geplaatst. Omdat de kalveren vaak jonger zijn dan 30 dagen, is dit niet mogelijk.

Nadat Nederland een periode dit regime heeft gevolgd wordt de volgende stap gezet zodra er geen IBR-uitbraken in Nederland meer worden aangetoond. Nederland komt dan in aanmerking voor de officiële IBR-vrij status. Wanneer dit is, is erg afhankelijk van de voortgang in de bestrijding van IBR.

In de tussentijd kunt u als kalverhouder natuurlijk al uw best doen om IBR buiten de deur te houden. Er zijn verschillende vaccins beschikbaar en deze worden al relatief veel toegepast in de kalverhouderij. Daarnaast zijn hygiënemaatregelen belangrijk: een nette, consequent gebruikte hygiënesluis voor alle erfbetreders, all-in/all-out werken (in elk geval per stal) en diergroepen duidelijk scheiden. In geval van een uitbraak van IBR op uw bedrijf is het ook aan te raden eventuele buurbedrijven in te lichten, zodat ook zij maatregelen kunnen nemen om de kans besmetting op hun bedrijf zoveel mogelijk te verkleinen.

Heeft u nog vragen of wilt u weten wat u op uw bedrijf kan doen om de kans op, of de gevolgen van IBR op uw bedrijf te verkleinen? Neem dan contact op met DAP Thewi!